ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ

Για να γνωρίσετε τα σχήματα λόγου επισκεφθείτε τη διεύθυνση

http://lyk-mous-laris.lar.sch.gr/arxeia/logotexnia/sxhmata_logou.pdf

Αναλύονται και με τη χρήση παραδειγμάτων.

Λεξιλογικά παιχνίδια για τη σιωπή

1. Να συνδυάσετε τη λέξη σιωπή με τα παρακάτω επίθετα και

να σχη ματίσετε φράσεις με τα ονοματικά σύνολα που                   ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

προκύπτουν: επίμονη, εύγλωττη, ένοχη, άκρα, απόλυτη, νεκρική, βαριά, παγερή.

Βλέπε και Γλωσσικές ασκήσεις. Α’ Από τις σημασίες των λέξεων, 8. Άλλες χρήσεις των λέξεων σ. 81-86

2 . Να εντάξετε σε περιόδους τις λέξεις/φράσεις που ακολουθούν και να βρείτε άλλες συνώνυμες: αποσβολώνομαι, αποστομώνομαι, μένω άναυδος, μένω ενεός. Βλέπε και Γλωσσικές ασκήσεις, Α’ Από τις σημασίες των λέξεων, 1. Συνώνυμα σ. 11

3.      Να αποδώσετε το νόημα των φράσεων και να προσπαθήσετε να τις εντάξετε σε ένα σύντομο διάλογο: Τηρώ σιγήν ιχθύος, Η σιωπή μου προς απάντησή σου, Συνομωσία σιωπής.

4.      Να συζητήσετε το νόημα των λέξεων και να σχηματίσετε με αυτές φράσεις, ώστε να φανεί η σημασία τους: αφωνία, αγλωσσία, αλαλία, βουβαμάρα, μουγγαμάρα.

Βλέπε και Γλωσσικές ασκήσεις, Α’ Από τις σημασίες των λέξεων, 8. Άλλες χρήσεις των λέξεων σ. 81-86

5.      Να σχηματίσετε προτάσεις με τα ρήματα και τις φράσεις: επιβάλλω

σιωπή, φιμώνω, αποσιωπώ, λύνω τη σιωπή μου. Βλέπε και Γλωσσικές ασκήσεις, Α’

Από τις σημασίες των λέξεων, 8. Άλλες χρήσεις των λέξεων σ. 81-86

6.      Να συνδυάσετε το επίθετο σιωπηρός-η με τα ουσιαστικά που ακολουθούν και να σχηματίσετε φράσεις με τα ονοματικά σύνολα που προκύπτουν: -πλειοψηφία, - συμφωνία, -ανοχή, -διαμαρτυρία. Βλέπε και Γλωσσικές ασκήσεις, Α’ Από τις σημασίες των λέξεων, 8. Άλλες χρήσεις των λέξεων σ. 81-86

7.      Προσπαθήστε να μαντέψετε το παρακάτω αίνιγμα που σχετίζεται με ένα μύθο σχετικό με τη σιωπή: Όταν ζω, σιωπώ, όταν πεθαίνω, τραγουδώ όμορφα. Τι είναι;

Γνωμικά για τη σιωπή

1. Διαβάστε τις παρακάτω επιγραμματικές φράσεις για τη σιωπή.

Ποια σας κάνει εντύπωση και για ποιο λόγο;

Γυναιξί πάσαις κόσμον η σιγή φέρει (Σε όλες τις γυναίκες η σιωπή είναι στολίδι).

Μένανδρος, ποιητής 4^ος π.Χ. αιώνας

Στις γυναίκες αρέσουν οι σιωπηλοί άντρες.Νομίζουν ότι τις ακούν.

Marcel Achard, Γάλλος συγγραφέας, 1899-­‐1974

Μόνο η σιωπή είναι μεγαλειώδης. Όλα τα άλλα είναι αδυναμία.

Alfred de Vigny, Γάλλος συγγραφέας, 1797-­‐1863

Αν το Α είναι η επιτυχία, τότε ο μαθηματικός τύπος είναι Α=Χ+Υ+Ζ, όπου Χ ίσον δουλειά, Υ  ίσον παιχνίδι και Ζ ίσον να κρατάς το στόμα σου κλειστό.

Albert Einstein, Γερμανοεβραίος Φυσικός, 1879-­‐1955

Οι λέξεις δεν έχουν σημασία, όταν αναγνωρίζεις τις προθέσεις.

Isabelle Allende, Χιλιανή συγγραφέας, 1945

Οι πιο σιωπηλοί άνθρωποι είναι αυτοί που έχουν σε μεγάλη υπόληψη τον εαυτό τους.

William Hazlitt, Άγγλος δοκιμιογράφος και κριτικός, 1778-­‐1830

Όποιος δεν μπορεί να καταλάβει τη σιωπή σου, δεν μπορεί να καταλάβει ούτε τα λόγια σου.

J.R.R.Tolkien, Άγγλος συγγραφέας,1892-­‐1973

Για τα πράγματα που δεν μπορείς να μιλήσεις, πρέπει να σωπαίνεις.

Ludwig Wittgenstein, Αυστριακός φιλόσοφος, 1889-­‐1951

2. Ποια κοινά χαρακτηριστικά παρουσιάζουν τα αποφθέγματα, οι αφορισμοί, τα γνωμικά και τα ρητά, σύμφωνα με τους παρακάτω ορισμούς; Διακρίνετε κάποιες διαφορές;

Απόφθεγμα:

Γνώμη που διεκδικεί καθολικό κύρος και που είναι επιγραμματικά διατυπωμένη, γνωμικό που συνήθως αποδίδεται σε κάποιον μεγάλο άνδρα ή συγγραφέα, όπως π.χ. «H αρχή είναι το ήμισυ του παντός».

Αφορισμός:

Σύντομη  κρίση ή άποψη που διατυπώνει κάποιος με επιμονή, χωρίς όμως τις απαραίτητες αποδείξεις: Mιλάει πάντα με αφορισμούς.

Γνωμικό:

Σύντομη  φράση που εκφράζει, συχνά χωρίς μεταφορά, μια πρακτική αλήθεια, δίνει περιληπτικά μια λογική αρχή, έναν κανόνα συμπεριφοράς ή κάνει μια ψυχολογική παρατήρηση: Συνηθίζει να μιλά με γνωμικά και παροιμίες.

Ρητό:

Φράση σύντομη και επιγραμματική που εκφράζει με κατηγορηματικό τρόπο μια αλήθεια και υποδεικνύει ή επιτάσσει ορισμένη στάση ζωής ή συμπεριφορά· απόφθεγμα, γνωμικό: Aρχαία ρητά.

Ορισμοί από το Λεξικότης Κοινής Νεοελληνικής, Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη

1.      Λαμβάνοντας υπόψη τους παραπάνω ορισμούς, να επιλέξετε δύο από τις επιγραμματικές φράσεις για τη σιωπή και να συζητήσετε σε ομάδες: Ποια γνώμη προβάλλεται ως αξίωμα; Συμφωνείτε με αυτή τη γνώμη; Αν συμφωνείτε, νομίζετε ότι έχει πράγματι καθολικό κύρος; Να παρουσιάσετε τα συμπεράσματά σας στην ολομέλεια.          ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ

2.       Να εργαστείτε τώρα ατομικά, για να ασκήσετε κριτικό έλεγχο σε κάποια επιγραμματική φράση, που κατά τη γνώμη σας προβάλλει σαν απόλυτη αλήθεια μια άποψη που ισχύει μερικώς. Να τεκμηριώσετε τη γνώμη σας με επιχειρήματα σε ένα σύντομο κείμενο (15-20 σειρών).

3.        Να διαβάσετε το παρακάτω απόσπασμα σχετικά με τη χρήση των αποφθεγμάτων σε διάφορες εποχές και να συζητήσετε σε ομάδες

•         Σε ποιους παράγοντες αποδίδει ο συντάκτης το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα αποφθέγματα σε ορισμένες εποχές;

•        Νομίζετε ότι ο συντάκτης του κειμένου, το οποίο προέρχεται από ιστοσελίδα αφιερωμένη σε συλλογή γνωμικών, είναι υπέρ ή κατά της αξιοποίησης των αποφθεγμάτων; Διακρίνετε κάποια αντίφαση σε όσα γράφει;

•               Ποια είναι η δική σας γνώμη για τη χρήση των αποφθεγμάτων; Γιατί καταφεύγουν κάποιοι σε αποφθέγματα και σε ποιες περιστάσεις τα χρησιμοποιούν;

[...]Το ενδιαφέρον για τα ρητά και τα αποφθέγματα φαίνεται ότι σημειώνεται σε δύο διαφορετικές φάσεις της πνευματικής εξέλιξης των λαών: Μια πρώτη, όταν η καλλιέργειά τους βρίσκεται στην αρχή της και μια δεύτερη, όταν αρχίσει να ξεπέφτει. Στην αρχή το ανθρώπινο πνεύμα δεν είναι ακόμα σε θέση και αργότερα δεν έχει πια τη διάθεση να επιδίδεται σε διαλεκτική και σε βάθος έρευνα της γνώμης που του προσφέρεται. Προτιμά την κατηγορηματική κατάφαση που δεν προϋποθέτει ανάλυση και αιτιολόγηση. Γι' αυτό καταφεύγει στα γνωμικά. [...]

Στη σημερινή εποχή δεν υπάρχει η υστερία που σημειώθηκε στις παραπάνω περιόδους, αλλά φαίνεται πως υπάρχει και πάλι ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για αποφθεγματικές φράσεις. Ένας λόγος είναι σίγουρα αυτός που αναφέρθηκε πιο πάνω: η έλλειψη διάθεσης και κουλτούρας -ίσως και χρόνου- για μια σε βάθος ανάλυση της γνώσης και της γνώμης. Και η ευκολία που υπάρχει στην απομνημόνευση αποσπασμάτων σε σχέση με την προσπάθεια που απαιτείται για συστηματική μελέτη θεωριών και μεγάλων έργων.

Πέρα όμως από αυτήν την απαξιωτική για τα γνωμικά άποψη, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι συντρέχει πλέον και ένας άλλος πολύ σοβαρός λόγος: ο όγκος της πνευματικής παραγωγής όλων των περασμένων αιώνων, όπως και ο όγκος των πληροφοριών που παράγεται καθημερινά είναι πια τόσο μεγάλος, που μόνο αποσπασματικά μπορεί να γίνει γνωστός. Επομένως, η σταχυολόγηση των σημαντικών φράσεων και η αποθησαύριση της σκέψης γίνεται μονόδρομος για τους εραστές της γνώσης. Και γι' αυτό παραμένει ζωντανή η αγάπη των ανθρώπων -των φιλομαθών τουλάχιστον ανθρώπων - για τα γνωμικά και εξακολουθεί να υπάρχει η ανάγκη για τη δημιουργία ανθολογιών και ιστοσελίδων όπως το www.gnomikologikon.gr.

Γνωμικολογικόν

4.     Διαβάστε τους παρακάτω δύο αφορισμούς που έχουν σταχυολογηθεί στην ιστοσελίδα «Γνωμικολογικόν». Ποιο είναι το νόημα του καθενός; Διακρίνετε κάποια ασάφεια;

Ένας άνθρωπος χωρίς λόγια είναι ένας άνθρωπος χωρίς σκέψη. John Steinbeck, Αμερικανός συγγραφέας, 1902-1968

Στο τέλος δεν θα θυμόμαστε τα λόγια των εχθρών μας, αλλά τη σιωπή των φίλων μας.     Martin Luther King, Αφροαμερικανός ηγέτης, 192 9-1968

5.     Με αφόρμηση τα συγκεκριμένα παραδείγματα, να συζητήσετε το θέμα της σταχυολόγησης αποφθεγμάτων ή αφορισμών. Με ποιους τρόπους μπορεί να γίνει; Τι πρέπει να προσέχει ο υπεύθυνος για τη σταχυολόγηση, ώστε να αποδίδεται πιστά η σκέψη του ατόμου που διατύπωσε την επιγραμματική φράση;                                     ΧΡΗΣΗ  ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ

6.      Συζητήστε, με την ευκαιρία, και για τη συνήθη πρακτική να χρησιμοποιούμε αποσπάσματα από ένα κείμενο. Για ποιους λόγους εφαρμόζουμε αυτή την πρακτική; Τι πρέπει να προσέχουμε, όταν απομονώνουμε ένα σύντομο απόσπασμα από ένα κείμενο; Για την πληρότητα της πληροφόρησης Το παρακάτω παράδειγμα, που αφορά την απομόνωση ενός στίχου του Καβάφη, είναι χρήσιμο για τη συζήτησή σας.

Μία ενδιαφέρουσα, αν και μάλλον αμφιλεγόμενη, καμπάνια βρίσκεται σε εξέλιξη στην Αθήνα, με λεωφορεία, τραμ, τρόλεϊ, τρένα και μετρό να «ντύνονται» με στίχους του μεγάλου ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη. [...] Ωστόσο, η καμπάνια αυτή έχει συναντήσει ήδη κάποιες έντονες αντιδράσεις, κυρίως για τον στίχο «Ειν επικίνδυνον πράγμα η βία», για τον οποίο σχολιάζουν πως εκλαμβάνεται εσφαλμένα πως αναφέρεται στη βία, ενώ στο έργο του Καβάφη αναφέρεται στη βιασύνη (Ίσως δεν έφθασεν ακόμη ο καιρός/ Να μη βιαζόμεθα/ είν' επικίνδυνον πράγμα η βία).[...]

diastixo.gr, 19/10/2 013

7.     Λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα από τη συζήτηση για τη χρήση των αποσπασμάτων, να γράψετε μία εργασία για τη ζωή και για το έργο του Καβάφη, αξιοποιώντας σχετικά αποσπάσματα από διάφορα κείμενα, καθώς επίσης και από τα ποιήματά του.

8.     Ένα γνωμικό ή ένα απόφθεγμα συνοψίζει συχνά μια άποψη, έναν κανόνα συμπεριφοράς ή και μια στάση ζωής. Ανατρέξτε στην ιστοσελίδα «Γνωμικολογικόν» και επιλέξτε κάποιο γνωμικό ή κάποιο απόφθεγμα που σας εκφράζει. Να αναπτύξτε γραπτώς τις σκέψεις σας. Εξηγήστε την επιλογή σας: Γιατί είναι σημαντικό για σας το συγκεκριμένο γνωμικό; Πώς σχετίζεται με τον χαρακτήρα σας; Ποιες αξίες εμπεριέχει;

ΙΙ.Νάτι πιστεύω, νά πώς θα ήθελα να ενεργώ.                     ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Προσπαθήστε να καταγράψετε με τη μορφή επιγραμματικών φράσεων κάποια από τα βασικά πιστεύω σας και κάποιους κανόνες συμπεριφοράς που θα θέλατε να ακολουθείτε.

12. Κάποιοι, στην προσπάθειά τους να υποστηρίξουν            ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΑ

μια άποψη, χρησιμοποιούν αποφθέγματα ή ρήσεις διάσημων προσώπων, που θεωρούνται αυθεντίες. Ένας ομιλητής, για παράδειγμα, στην προσπάθειά του να πείσει ότι βασικός παράγων επιτυχίας είναι να κρατάς το στόμα σου κλειστό, επικαλείται τον παρακάτω αφορισμό του Einstein: Αν το Α είναι η επιτυχία, τότε ο μαθηματικός τύπος είναι Α=Χ+Υ+Ζ, όπου Χ ίσον δουλειά, Υ ίσον παιχνίδι και Ζ ίσον να κρατάς το στόμα σου κλειστό. Με ποια επιχειρήματα θα μπορούσατε να θέσετε σε αμφισβήτηση: α) την άποψη που υποστηρίζει ο ομιλητής και β) τον τρόπο που επιλέγει, για να τεκμηριώσει την άποψή του;

13.  Να συζητήσετε σχετικά με την επίκληση στην αυθεντία:

•       Σε τι συνίσταται η δύναμή της ως τρόπου πειθούς;

•       Σε ποιες περιπτώσεις ενέχει λογικό σφάλμα;

•       Με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να είναι θεμιτή ή και επιβεβλημένη η χρήση της;

14.  Να οργανώσετε σε ομάδες μια έρευνα για την επίκληση στην αυθεντία σε διάφορα είδη κειμένων, π.χ. σε διαφημίσεις, σε πολιτικούς λόγους, σε δοκίμια, σε επιστημονικά άρθρα κ.ά.

Φύλλο εργασίας για την Α΄ Λτκείου 

(για να απαντήσετε σε 4 απ' τις πιο κάτω ερωτήσεις να συμβουλευτείτε και τις δυο προηγούμενες αναρτήσεις, τις σχετικές μς την ευτυχία. Οι απαντήσεις σας να καταγραφούν σε ένα αρχείο κειμένου ή παρουσίασης) 

1. Αφού παρακολουθήσετε την ταινία Μικρές Χαρές , να συζητήσετε το μήνυμα της ταινίας. Σας βρίσκει σύμφωνους ή όχι, και γιατί; Θα μπορούσε το κοινωνικό μήνυμα να ισχύει για όλους, έχει δηλαδή καθολική ισχύ;

2. Η προσωπική ευτυχία εξαρτάται από τους άλλους ή από εμάς τους ίδιους; Επιχειρηματολογήστε σε σύντομο κείμενο.

3. Από τι μπορούν να αναπληρωθούν οι αισθήσεις που ίσως μας λείπουν;

4. Γιατί ένα καλό παραμύθι είναι σημαντικό, τόσο για τα παιδιά όσο και για τους μεγάλους;

5. Ποια μέσα και ποιο εύρημα χρησιμοποιεί ο σκηνοθέτης της ταινίας, για να προσδώσει περισσότερη αποτελεσματικότητα στο μήνυμά του;

6. Τελικά, τι πιστεύετε; Υπάρχει, όντως, σιωπή, ακινησία, αχρωμία, απάθεια κ.ά. στη ζωή των ατόμων που έχουν προβλήματα ομιλίας, ακοής και όρασης; Και ποιος είναι ο ρόλος του υποκειμένου;

Άσκηση μόνο για παρουσίαση

7. Αναζητήστε παραδείγματα σημαντικών  επιστημόνων, καλλι-τεχνών, λογοτεχνών κ.ά. που είχαν κάποια αναπηρία, και ετοιμάστε μια δεκάλεπτη παρουσίαση σε προσχεδασμένο προφορικό λόγο, αξιοποιώντας και το κατάλληλο λογισμικό παρουσίασης.

Συμπληρωματικά για την Ευτυχία μπορείτε να δείτε στο ιστολόγιο του stamatis Kiousis την ανάπτυξη σχετικού θέματος με τίτλο "Ευτυχία και άνεση" στη διεύθυνση: https://skeducat.wordpress.com/2007/12/17/%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%83%CE%B7-%CE%AD%CE%BA%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7%CF%82/

Τα υλικά της ευτυχίας

Δύσκολο να οριστεί και ακόμη πιο δύσκολο να μετρηθεί. Ακόμη και από τους ειδικούς.

Μαστοράκου Νατάσα

6 Μαρτίου 2018, 09:49 Ενημερώθηκε: 6 Μαρτίου 2018, 09:49

Δύσκολο να οριστεί και ακόμη πιο δύσκολο να μετρηθεί. Ακόμη και από τους ειδικούς. Γιατί μπορεί το λεξικό να λέει ότι ευτυχία είναι η κατάσταση ευφορίας και ψυχοσωματικής ικανοποίησης που πηγάζει από την επίτευξη κάποιων στόχων, ωστόσο στην πραγματική ζωή τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Οργανισμοί, φορείς, επιστήμονες και ερευνητές έχουν επιδοθεί τα τελευταία χρόνια σε ένα κυνήγι μετρήσεων και ευρημάτων όχι απλώς για να ανακαλύψουν τους πιο ευτυχισμένους ανθρώπους του κόσμου, αλλά για να βρουν τους τρόπους που θα κάνουν χαμογελαστούς και τους υπόλοιπους.

Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν όλη αυτή η μελέτη που έχει φέρει στο προσκήνιο την ευτυχία, τις παραμέτρους της και τα μέσα επίτευξής της οδηγεί στην πραγματικότητα σε πιο ευτυχισμένους ανθρώπους. Με άλλα λόγια, δεν είναι σίγουρο ότι κάποιος που ζει σε μια μεγαλoύπουλη, που έχει διαβάσει τα πάντα για το ζήτημα και έχει οργανώσει τη ζωή του σύμφωνα με τις συμβουλές των ειδικών δηλώνει πιο ευτυχισμένος από τον κάτοικο ενός μικρού χωριού που ζει μέσα στη φύση και δεν έχει ιδέα για τον Αριστοτέλη, τον Καντ, τον Σενέκα, τον Φρόιντ, το Ινστιτούτο Ερευνας της Ευτυχίας και την Εκθεση Παγκόσμιας Ευτυχίας.

World Happiness Report 2017

Από θεσμικής πλευράς, τα Ηνωμένα Εθνη έχουν αναλάβει από το 2012 να αποτιμούν την παγκόσμια ευτυχία και να δημοσιεύουν σχετική έκθεση με την κατάταξη των χωρών σύμφωνα με έξι συνιστώσες: Κατά κεφαλήν ΑΕΠ, προσδόκιμο υγιούς ζωής, κοινωνική στήριξη, ελευθερία, γενναιοδωρία και απουσία διαφθοράς στην κυβέρνηση ή στις επιχειρήσεις είναι οι παράγοντες που κρίνουν αν οι κάτοικοι μια χώρας είναι ευτυχισμένοι ή όχι.

Παραδοσιακά τις πρώτες θέσεις της κατάταξης που εκδίδεται από το Δίκτυο Λύσεων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (SDSN) έχουν «καπαρώσει» οι σκανδιναβικές χώρες, με την Ελλάδα να ανεβαίνει το 2017 στην 87η θέση από την 99η που κατείχε το 2016. Η Νορβηγία είναι λοιπόν, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η πιο ευτυχισμένη χώρα στον κόσμο, με τη Δανία, την Ισλανδία, την Ελβετία και τη Φινλανδία να ακολουθούν. Οι χώρες της υποσαχάριας Αφρικής μαζί με τη Συρία και την Υεμένη είναι οι λιγότερο ευτυχείς από τις 155 της έρευνας. Στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται επίσης το Νότιο Σουδάν, η Λιβερία, η Γουινέα, το Τόγκο, η Ρουάντα, η Τανζανία, το Μπουρούντι και η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.

«Ευτυχισμένες χώρες είναι εκείνες στις οποίες παρατηρείται μια υγιής ισορροπία μεταξύ ευημερίας, όπως συνηθίζεται να μετριέται αυτή, και κοινωνικού κεφαλαίου» επεσήμανε μεταξύ άλλων σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Τζέφρι Σακς, ειδικός σύμβουλος του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Στόχος της έκθεσης, πρόσθεσε ο ίδιος, είναι να γίνει ένα ακόμη εργαλείο για τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών προκειμένου να βοηθήσουν τους ανθρώπους να αποκτήσουν μια καλύτερη ζωή.

Χαρά και εργασία

Στην έκθεση του ΟΗΕ για το 2017 (την πέμπτη από σύστασης του θεσμού) υπάρχει ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στην ευτυχία στον εργασιακό χώρο. Αν και η θεωρία ορίζει την ευτυχία ως τη συνολική εμπειρία και συμπεριφορά των ατόμων, οι πάρα πολλές ώρες που περνάει κάποιος δουλεύοντας ανάγκασε τους ερευνητές να ασχοληθούν με αυτόν τον τομέα ξεχωριστά.

Η φύση της εργασίας, το επίπεδο επαγγελματικής ανέλιξης καθώς και γενικά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος στο οποίο κανείς αφιερώνει μεγάλο μέρος της ζωής του σχετίζονται άμεσα με την ευημερία. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι όμως ότι, σύμφωνα με την έκθεση, η εργασία και η ευτυχία έχουν μια δυναμική αλληλεξάρτηση. Γιατί η εργασία δεν οδηγεί πάντα στην ευτυχία, όπως εύκολα θα συμπέραινε κανείς – καμιά φορά συμβαίνει και το αντίθετο: η ευτυχία από μόνη της μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγικότητα, έξυπνες ιδέες και ευκαιρίες.

Οσον αφορά τα στοιχεία που πρέπει να συγκεντρώνει μια δουλειά προκειμένου να «γεμίζει» αυτόν που την κάνει, είναι πολύ δύσκολο να μιλήσει κανείς με βεβαιότητα. Είναι τόσο διαφορετικές οι συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα και τόσο περίπλοκη η φύση κάθε επαγγέλματος, που δεν μπορείς να συσχετίσεις εύκολα συμπεριφορές και στατιστικά. Ωστόσο η έκθεση διαχωρίζει τη χειρωνακτική από την πνευματική εργασία, δίνοντας περισσότερες «ελπίδες ευτυχίας» σε έναν εργάτη από ό,τι σε ένα στέλεχος επιχειρήσεων.

Συμπερασματικά οι παράμετροι που οδηγούν σε έναν ευτυχισμένο εργαζόμενο είναι αδιαμφισβήτητα η ισορροπία ανάμεσα στη δουλειά και στη ζωή, η αυτονομία, η ποικιλία, η ασφάλεια και τα υγιή ρίσκα. Mε λίγα λόγια, πράγματα που οποιοσδήποτε θα μπορούσε να υποθέσει. Αλλά όπως επισημαίνει η μελέτη, η έρευνα δεν γίνεται απλώς για να διαπιστώσει ποιοι εργαζόμενοι είναι ευτυχισμένοι, αλλά για να δείξει στις κυβερνήσεις ότι η προσπάθεια μείωσης της ανεργίας και η βελτίωση των συνθηκών εργασίας οδηγούν αυτόματα σε ευτυχισμένους πολίτες, άρα και σε ευτυχισμένα κράτη.

Μαθήματα από τους τυχερούς

«Δεν μπορείς να μετρήσεις την ευτυχία, αλλά μπορείς να μετρήσεις την ικανοποίηση που νιώθουν οι άνθρωποι από τη ζωή τους». Αυτή είναι η απάντηση του Νταν Μπούτνερ στην ερώτηση πώς μπορείς να μετρήσεις την ευτυχία. Ο συγγραφέας και αρθρογράφος του «Νational Geographic» έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στην έρευνα για τους πιο ευτυχισμένους ανθρώπους επί Γης και έχει ταξιδέψει πολύ για να τους ανακαλύψει. Το τελευταίο βιβλίο του με τίτλο «The Blue Zones of Happiness: Lessons From the World’s Happiest People» κυκλοφόρησε πριν από μερικούς μήνες από το Νational Geographic και σε αυτό αναπτύσσει τη θεωρία του για τις πιο ευτυχισμένες χώρες του κόσμου. Ο Μπούτνερ βρέθηκε τα δύο τελευταία χρόνια σε χώρες των οποίων οι κάτοικοι δηλώνουν ευτυχείς – η Κόστα Ρίκα, η Δανία και η Σιγκαπούρη ήταν οι προορισμοί που επέλεξε – και μέσω αναλύσεων, συνεντεύξεων και στατιστικής προσέγγισης κατέληξε στη συμπυκνωμένη γνώση που θα μπορούσε να αποβεί χρήσιμη σε όλους όσοι εξακολουθούν να θεωρούν την ευτυχία άπιαστο όνειρο.

«Ανακάλυψα ότι υπάρχουν τρία διαφορετικά είδη ευτυχίας και ταξίδεψα σε μέρη που τα αντιπροσωπεύουν» αναφέρει σχετικά ο Μπούτνερ και εξηγεί: «Η Σιγκαπούρη είναι η πιο ευτυχισμένη χώρα στην Ασία και εκπροσωπεί το είδος της ευτυχίας που προέρχεται από την ικανοποίηση της ζωής. Οι κάτοικοι έχουν μια συγκεκριμένη και εύκολη πορεία προς την επιτυχία και δεν τους πειράζει να δουλεύουν σκληρά. Προτιμούν την ασφάλεια έναντι της ελευθερίας και θέλουν σε πολύ μεγάλο βαθμό να ζουν με συντηρητικές αξίες. Στην Κόστα Ρίκα προτιμούν να ζουν μια καλύτερη ζωή. Απολαμβάνουν το πράσινο, την πρόσβαση στη φύση και την αίσθηση τη ισότητας, καθώς σε όλους τους πολίτες καλύπτονται οι βασικές ανάγκες διαβίωσης. Σχεδόν ποτέ δεν δουλεύουν επιπλέον ώρες, δίνουν μεγάλη βαρύτητα στον θεσμό της οικογένειας και δεν θα έχαναν σε καμία περίπτωση την ευκαιρία να το ρίξουν έξω. Είναι επίσης πολύ θρησκευόμενοι και η έρευνα έχει καταδείξει πως οι θρησκευόμενοι και οι άνθρωποι με πνευματικές αναζητήσεις είναι πιο ευτυχισμένοι. Τέλος, στη Δανία οι πολίτες ζουν με περισσότερους στόχους από ό,τι οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Το κόστος για την υγειονομική τους περίθαλψη, την ασφάλιση και την εκπαίδευσή τους καλύπτεται πλήρως και έτσι μπορούν να αφοσιωθούν σε μια σταδιοδρομία που αγαπούν. Εργάζονται 37 ώρες την εβδομάδα, ανήκουν σε συλλόγους και είναι έτοιμοι να ακολουθήσουν τα πάθη τους».

Λατινοαμερικανικό ταμπεραμέντο

Στην Κόστα Ρίκα ο Μπούτνερ συνάντησε τον Αλεχάντρο Τσουνίγκα, έναν υγιή μεσήλικο που περνάει έξι ώρες την ημέρα με τους φίλους του, κοιμάται τουλάχιστον επτά ώρες την ημέρα, πηγαίνει στη δουλειά του με τα πόδια και τρώει έξι μερίδες φρούτων και λαχανικών σε καθημερινή βάση. Δουλεύει συνήθως 40 ώρες την εβδομάδα, αγαπάει τη δουλειά του, όπως αγαπάει και τον εθελοντισμό. Τα Σαββατοκύριακα πηγαίνει στην εκκλησία και βλέπει ποδόσφαιρο.

Το πιο σημαντικό είναι ότι ο Τσουνίγκα είναι χαρούμενος. Οπως και οι περισσότεροι Κοσταρικανοί. Ενας άνθρωπος που έχει ταλαιπωρηθεί πολύ στη ζωή του, άφησε το σχολείο στα 12 για να δουλέψει, πάλεψε με τον εθισμό στο αλκοόλ και πριν από λίγα χρόνια κέρδισε σε τυχερά παιχνίδια 93.000 δολάρια. Του το όφειλε η μοίρα, θα μπορούσε να πει κάποιος, αλλά ο ίδιος το αντιμετώπισε τελείως διαφορετικά. Μοίρασε την περιουσία του σε φίλους και συγγενείς, όπως και σε άτομα που είχαν ανάγκη, και μετά επέστρεψε στη δουλειά του. Μέσα σε έναν χρόνο δεν είχε μείνει τίποτα από το τυχερό δελτίο, αλλά ο Τσουνίγκα επιμένει ότι δεν θα μπορούσε να είναι πιο ευτυχισμένος. Και δεν έχουμε κανέναν λόγο να τον αμφισβητήσουμε.

Οσο και να μοιάζει εκκεντρικό το παράδειγμα του Τσουνίγκα, οι συνθήκες ζωής στη χώρα του και η κουλτούρα του τού επιτρέπουν μια τέτοια προσέγγιση. Και αυτό είναι ένα από τα στοιχεία που σημειώνει στην έρευνά του ο Μπούτνερ, ότι οι κοινωνικές συνθήκες και το πολιτικό πλαίσιο μιας χώρας είναι άμεσα συνδεδεμένα με την ευτυχία των κατοίκων.

Σκανδιναβικό πρότυπο

Ευτυχισμένη δηλώνει και η Σίντσε Κλέμενσεν που ζει στη Δανία, σε μια ιδιότυπη κοινότητα που αποτελείται από 22 νοικοκυριά. Ολοι μαζί οι «συγκάτοικοι» εξυπηρετούνται από κοινά πλυντήρια, αποθήκες, χώρους στάθμευσης, ενώ στην «αυτοδιαχειριζόμενη» τραπεζαρία κάθε ημέρα μαγειρεύει και μία διαφορετική οικογένεια. Περιοδικά κάθε σπίτι ετοιμάζει ένα με δύο γεύματα τον μήνα και γευματίζει δωρεάν τις υπόλοιπες ημέρες. Το συγκρότημα βρίσκεται πάνω σε έναν λόφο στην πόλη Ααλμποργκ, σε πολύ κοντινή απόσταση από το δημοτικό σχολείο και το πανεπιστήμιο.

Για την Κλέμενσεν η πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και σε ένα χρηματοοικονομικό δίχτυ ασφαλείας για την ίδια, τον σύντροφό της και τα τρία παιδιά τους είναι κάτι το αυτονόητο. Στη Δανία οι άνθρωποι δουλεύουν κάτω από 40 ώρες την εβδομάδα και κάνουν διακοπές τουλάχιστον πέντε εβδομάδες τον χρόνο. Ο συντελεστής φόρου εισοδήματος στη χώρα είναι βέβαια από τους υψηλότερους στον κόσμο (ξεκινάει από το 41% και αγγίζει ακόμη και το 56%). Και εδώ η αίσθηση της ευτυχίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το σύστημα που εξασφαλίζει τα απαραίτητα ώστε όλοι να είναι ευχαριστημένοι.

«Οι Δανοί φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη επίγνωση των αναγκών ενός ατόμου σε σχέση με άλλες χώρες» δήλωσε ο Μιχάλι Τσικτσεντμιχάλι, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο Κλέρμοντ της Καλιφόρνιας. «Οι άνθρωποι πρέπει να έχουν προκλήσεις στη ζωή τους. Είναι κάτι που υπάρχει στα γονίδιά μας. Αναπτύσσουμε αυτοπεποίθηση μέσα από τις αντιξοότητες. Είναι τα δομικά στοιχεία για την ευτυχία».

Με χαμόγελο από την Ασία

Τελείως διαφορετικό σύστημα αξιών αλλά και άποψη για την ευτυχία έχει η Σιγκαπούρη. Οπως επισημαίνει ο Μπούτνερ σε εκτενές κείμενό του στο «National Geographic» (Noέμβριος 2017), μέσα από τη ζωή του Ντάγκλας Φου προβάλλεται η ανάγκη των κατοίκων της μικρότερης χώρας της Νοτιοανατολικής Ασίας να συνδυάζουν υψηλές οικονομικές απολαβές και επαγγελματική καταξίωση.

Ο Φου βιώνει την ευτυχία του σε μεγάλο βαθμό μέσα από την απόκτηση υλικών αγαθών. Διαθέτει μεγάλο σπίτι αξίας 10 εκατ. δολαρίων, αυτοκίνητο 750.000 δολαρίων και μια επιχείρηση αξίας 59 εκατ. δολαρίων για την οποία έχει τιμηθεί με βραβεία επιχειρηματικότητας. Υπεύθυνος σε μια αλυσίδα εστιατορίων σούσι, εργάζεται 14 ώρες την ημέρα, κάτι που βέβαια δεν τον εμποδίζει να ασχολείται με τον εθελοντισμό – και φυσικά δηλώνει ευτυχισμένος.

Για τον Φου και τους συμπολίτες του η διαδρομή είναι πολύ συγκεκριμένη. Ενα καλό σχολείο, μια δουλειά με πρεστίζ, χρήματα για να αγοραστεί ένα αυτοκίνητο και η ευτυχία έρχεται αυτόματα. Μπορεί να μοιάζει αποστειρωμένο και ψυχαναγκαστικό, αλλά οι κάτοικοι της Σιγκαπούρης δηλώνουν ότι αισθάνονται ασφαλείς και εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον. Στην πολυπολιτισμική πόλη-κράτος υπάρχει απόλυτη θρησκευτική ελευθερία και ισότητα, όλοι ζουν σε ουρανοξύστες, ενώ δεν υπάρχει ούτε ένα γκέτο.

Τα παραδείγματα των τριών χωρών που ερεύνησε ο Μπούτνερ φωτίζουν τις μεγάλες διαφορές στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι κάτοικοι κάθε χώρας την ευτυχία τους. Το μόνο σίγουρο είναι πως η οικονομική ασφάλεια, η υγειονομική περίθαλψη και η απόλαυση των μικρών στιγμών της ζωής αποτελούν προαπαιτούμενα.

Κωδικός hygge

Οι μοντέρνες σχολές αναζήτησης της ευτυχίας είναι ως επί το πλείστον σκανδιναβικής προέλευσης. Με επικρατέστερο βέβαια το «hygge». Είναι μάλλον δύσκολο να μεταφραστεί στα ελληνικά αυτή η κάπως ιδιαίτερη λέξη που έχει μπει τα τελευταία χρόνια στη ζωή μας. Το hygge (προφέρεται «χιούγκε») δεν είναι έννοια, ούτε συναίσθημα, αλλά κατάσταση. Γι’ αυτό και είναι τόσο δύσκολο να οριστεί. Εχει τις ρίζες της στον 18ο αιώνα, ήρθε στο προσκήνιο με τις μοσχοπουλημένες εκδόσεις «Hygge: A Celebration of Simple Pleasures – Living the Danish Way» (Ηygge: Ο εορτασμός των μικρών απολαύσεων. Ζώντας όπως οι Δανοί) της Σάρλοτ Εϊμπραμς και «The Little Book of Hygge» (Το μικρό βιβλίο του Ηygge) του Μέικ Βίκινγκ. Για να γίνει κατανοητή πρέπει κάποιος να γνωρίζει αυτή τη δανέζικη αντίληψη για τη ζεστασιά, τον άνετο, χαλαρό τρόπο ζωής (μακριά από το στρες του multitasking) και την αβίαστη απόλαυση της καθημερινότητας.

Για να μεταφέρουμε αυτήν τη αίσθηση και στα καθ’ ημάς, πρέπει να είμαστε ανοιχτοί, έτοιμοι να απολαύσουμε τις χαρές της ζωής κοντά σε φίλους και συγγενείς που δεν μας προκαλούν άγχος και δεν μας εκνευρίζουν. Μια εικόνα με ένα ζευγάρι να κάθεται χαλαρό στον καναπέ του σπιτιού του και να απολαμβάνει μια κούπα ζεστό καφέ είναι ακριβώς αυτό που ορίζει το hygge. Το ερώτημα παραμένει: στους φρενήρεις ρυθμούς που βιώνουν οι κάτοικοι κυρίως της Νότιας Ευρώπης, πόσο εύκολο είναι να αγκαλιάσει κάποιος αυτές τις μικρές στιγμές που όλοι αναγνωρίζουμε ότι είναι ανεκτίμητες αλλά συχνά προσπερνούμε αγχωμένοι;

Η ευτυχία κρύβεται στις σχέσεις

Επειτα από 75 χρόνια έρευνας και χιλιάδες ώρες παρατήρησης ο ψυχίατρος Ρόμπερτ Γουάλντινγκερ μπορεί πια να θεωρηθεί από τους γκουρού στη μελέτη της ευτυχίας. Μέσα από το ερευνητικό πρόγραμμα του Χάρβαντ που ο ίδιος διηύθυνε ισχυρίζεται ότι εντόπισε το μυστικό της ευτυχίας. Ούτε τα χρήματα ούτε η δόξα ανήκουν φυσικά στις πρώτες επιλογές του.

Στη συγκεκριμένη μελέτη με τίτλο «Study of Adult Development» συμμετείχαν 724 άτομα, τα οποία στην ουσία έλαβαν μέρος σε ένα πείραμα που κράτησε όλη τους τη ζωή. Μια ομάδα αγοριών από εύπορο οικογενειακό background και μια δεύτερη με λιγότερες ανέσεις παρακολουθούνταν σε όλα τα στάδια της ζωής τους, από την εφηβεία μέχρι το γήρας – και μάλιστα σε σταθερές ημερομηνίες -, σε τομείς όπως η δουλειά, η οικογένεια και η υγεία (από ιατρικές εξετάσεις μέχρι συνεντεύξεις, οι ζωές τους περνούσαν κυριολεκτικά από κόσκινο). Η έρευνα ολοκληρώθηκε το 2015 και συνοψίζεται στο εξής: «Η μοναξιά σκοτώνει. Οι καλές σχέσεις κάνουν ευτυχισμένους τους ανθρώπους».

Συγκεκριμένα, ο Γουάλντινγκερ και η ομάδα του κατέληξαν ότι οι ανθρώπινες σχέσεις είναι καθοριστικές για την ευτυχία των ανθρώπων. Τα άτομα που σχετίζονταν στενά με τους συγγενείς και τους φίλους τους είχαν καλύτερη ψυχική και σωματική υγεία και δήλωναν πιο ευτυχισμένα. Αντίθετα, όσοι ζούσαν απομονωμένοι παρουσίαζαν πιο εύκολα προβλήματα στη μέση ηλικία και είχαν μειωμένες διανοητικές ικανότητες όσο περνούσαν τα χρόνια. Χρήσιμο είναι και το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ο αμερικανός ψυχίατρος ότι η ποσότητα των σχέσεων χάνει σημαντικά έδαφος έναντι της ποιότητας: οι σχέσεις είναι ευεργετικές όταν είναι στην ουσία τους καλές, όχι όταν απλώς προσπαθούμε να τις διατηρήσουμε για λόγους ανασφάλειας ή κοινωνικής συνοχής.

Τελικά υπάρχουν συμβουλές και μυστικά που αν κάποιος ακολουθήσει πιστά θα γίνει ευτυχισμένος; Ο Νταν Μπούτνερ του «Blue Zones» δίνει μεγάλη σημασία στις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν στον τόπο όπου ζει ο καθένας χωρίς να αφήνει στην άκρη τις προσωπικές επιλογές. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Ντάνιελ Γκίλμπερτ, καθηγητής Ψυχολογίας στο Χάρβαντ. «Δεν υπάρχει μυστικό της ευτυχίας, όπως δεν υπάρχει και το μυστικό του αδυνατίσματος. Υπάρχουν όμως πράγματα που αν τα κάνεις καθημερινά και για μεγάλο διάστημα θα δεις τη ζωή σου να αλλάζει. Περισσότερος και πιο ποιοτικός ύπνος, επένδυση χρόνου στις κοινωνικές σχέσεις, διαλογισμός, ακόμη και ασκήσεις ευγνωμοσύνης».

* Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino την Κυριακή 4 Μαρτίου 2018.

Ασκήσεις Δ Λυκείου - ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. Στις παρακάτω παραγράφους να σημειώσετε ποιος σκοπός ανταποκρίνεται στις λεπτομέρειές τους.

A. Πράγματι, η τεχνολογία άλλαξε ριζικά τη ζωή μας. Σημαντικότερη όμως είναι η επίδρασή της στη μορφή και στο περιεχόμενο της εργασίας, εφόσον κάθε τεχνική εφεύρεση αποτελεί πάνω απ’ όλα εργαλείο, μέσο δράσης. Mε τη χρησιμοποίηση των μηχανών απαλλάχτηκε ο άνθρωπος από τη βαναυσότητα της χειρωνακτικής εργασίας, ενώ παράλληλα αυξήθηκε η παραγωγική ικανότητά του. Mε την εξέλιξη που σημειώνεται στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, απαλλάσσεται ο εργαζόμενος και από τον πνευματικό μόχθο. H εργασία σήμερα αποδίδει το μεγαλύτερο δυνατό αποτέλεσμα με τη μικρότερη δυνατή προσπάθεια, χάρη στην αυτοματοποίηση των μέσων παραγωγής και την καλύτερη οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας.

1. H σημασία της αυτοματοποίησης

2. Πώς επηρέασε η τεχνολογία το περιεχόμενο της εργασίας

3. H τεχνολογία και το περιβάλλον

4. H επίδραση της τεχνολογίας στην οικονομία

5. Tρόποι για την καλύτερη οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας

B. Aυτόν τον κόσμο το γεμάτο εχθρικότητα και δυσπιστία κληροδοτεί η γενιά των μεγάλων  στους νέους. H νέα γενιά, που αρχίζει τη ζωή της με τη δίψα για μια ειρηνική και ευτυχισμένη ζωή και που εμφορείται από πανανθρώπινα ιδανικά, δεν μπορεί να αποδεχτεί τα πράγματα όπως έχουν. Oι συνθήκες για την αλλαγή του κλίματος είναι ευνοϊκές: το άπλωμα της παιδείας σχεδόν σε όλους, οι απεριόριστες δυνατότητες επικοινωνίας (μέσα μαζικής ενημέρωσης, τουρισμός, κοινές αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις) υποβοηθούν τη γνωριμία των λαών και όταν γνωρίζει κανείς τον άλλο, καταλαβαίνει πως πιο πολλά είναι εκείνα που τους ενώνουν παρά εκείνα που τους χωρίζουν. H γνώση της ιστορίας και του πολιτισμού των άλλων και προπαντός η άμεση επαφή με τη σύγχρονη κατάσταση και τις κατακτήσεις τους απομακρύνει από εθνικούς εγωισμούς και προκαταλήψεις και συμβάλλει στον αλληλοσεβασμό και στην αλληλοεκτίμηση, που είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για κάθε μορφή συνεργασίας.

1. Tα γνωρίσματα των νέων

2. Oι συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην κοινωνία

3. Ποιες είναι οι συνθήκες που επιτρέπουν ν’ αλλάξει το κλίμα στις σχέσεις ανάμεσα στους λαούς

4. H σημασία της παιδείας

5. O ρόλος των προκαταλήψεων στις σχέσεις των λαών

Γ. Σε όσες κοινωνίες επικράτησε ο άκρατος ατομικισμός παρατηρήθηκε στασιμότητα, παρακμή, εκμετάλλευση, αποδυνάμωση του συνόλου, ηθική κατάπτωση. O ατομικισμός ως κοσμοθεωρία αποδίδει απόλυτη αξία στο απομονωμένο άτομο σε αντιπαράθεση με την κοινωνία. Στην καθημερινή ζωή εκφράζεται με συγκεκριμένη συμπεριφορά. Tέτοια άτομα επιδιώκουν με κάθε μέσο την ικανοποίηση του ατομικού συμφέροντος· δε διστάζουν να βλάψουν το σύνολο προκειμένου να επωφεληθούν οι ίδιοι. H απληστία και η αρπακτικότητά τους δεν έχουν όρια. Aκόμη κι όταν τα πάντα γκρεμίζονται γύρω τους, προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τη γενική συμφορά και να αποκομίσουν κέρδη.

1. Tα ηθικά προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας

2. H απληστία και η αρπακτικότητα

3. H κατάσταση που επικρατεί σήμερα σε πολλές κοινωνίες

4. Oι συνέπειες από τον άκρατο ατομικισμό στην κοινωνία

5. Tα αίτια του ατομικισμού

Δ. Eίναι πράγματι πολύ λίγοι εκείνοι που νοιάζονται, και θεωρητικά και έμπρακτα, για την τύχη της χώρας τους, για την ανάπτυξη της δημοκρατίας, για την προάσπιση των ελευθεριών των πολιτών, για την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου, γενικότερα για τη μοίρα της ανθρωπότητας και τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει, όπως είναι ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών, η εκμετάλλευση των αδυνάτων, η πείνα και η αθλιότητα, η καταστροφή του περιβάλλοντος, η έξαρση της βίας. Έχει χαθεί ο καθένας στον εαυτό του και στα προβλήματά του και, έχοντας αναγάγει σε υπέρτατη επιδίωξη την αποφυγή κάθε ενόχλησης, δεν μπορεί να δει πού τον οδηγεί ο δρόμος που ακολουθεί και ούτε άλλωστε τον ενδιαφέρει. H ανευθυνότητα δεν έχει προηγούμενο.

1. H στάση των περισσότερων ανθρώπων σήμερα απέναντι στα γενικότερα προβλήματα

2. Tα αποτελέσματα της αδιαφορίας

3. Πώς συμπεριφέρονται οι νέοι

4. Tα προβλήματα των ανθρώπων της εποχής μας

E. Yποχρέωση όλων είναι η επαγρύπνηση και η συμμετοχή σε προσπάθειες για έξοδο από την αδράνεια και το τέλμα. Eίναι αφέλεια να πιστεύει κανείς ότι μπορούμε να ζούμε ακίνδυνα, χωρίς να χρειαστεί να πληρώσουμε βαρύ τίμημα για την αδιαφορία μας· είναι ακόμη ασύγγνωστη απερισκεψία, όταν τα σημάδια των επερχόμενων κακών πληθαίνουν, να κλείνουμε τα μάτια μας και να επαναπαυόμαστε με την ελπίδα πως μπορεί να συνεχιστεί η καλοπέρασή μας, γιατί κάποιος θα βρεθεί την ύστατη στιγμή να κάνει το θαύμα και να μας σώσει.

1. Oι συνέπειες από την αδιαφορία

2. Oι υποχρεώσεις του σωστού πολίτη

3. H υποχρέωση όλων απέναντι στους επερχόμενους κινδύνους

2. Nα βρείτε τα δομικά στοιχεία των παρακάτω παραγράφων:

A. H θεραπευτική λοιπόν κλωνοποίηση ως γεγονός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μετά βδελυγμίας. Ωστόσο θα πρέπει να γίνει, όταν θα είναι ώριμη η κατάσταση. Δηλαδή θα πρέπει πρώτα να υπάρξει πρόοδος στην αποκάλυψη των μηχανισμών ρύθμισης και έκφρασης των γονιδίων και ταυτόχρονα να μορφοποιηθεί το κατάλληλο βιοηθικό, δεοντολογικό και νομικό πλαίσιο, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα διολίσθησης από τη θεραπευτική στην αναπαραγωγική κλωνοποίηση. Kαι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας οι ισχυροί του πλανήτη θα πρέπει να ευαισθητοποιηθούν και στην παγκοσμιοποίηση της πειραματικής δεοντολογίας όσον αφορά το χειρισμό των γονιδίων.

Στ. N. Aλαχιώτης

B. Tον παιδευτικό ρόλο της οικογένειας συνεχίζει το σχολείο, το οποίο στοχεύει όχι μόνο στην ηθικοπνευματική καλλιέργεια αλλά και στην επαγγελματική κατάρτιση του μαθητή. Oι εκπαιδευτικοί προσφέρουν ένα πλήθος γνώσεων στο μαθητικό κοινό, ενημερώνοντάς το και οξύνοντας την κρίση του. H ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος εξασφαλίζει τη διάπλαση έντιμων πολιτών με ηθικούς στόχους και ιδανικά. H δημοκρατικότητα στο χώρο της διδασκαλίας εθίζει το νέο στο πνεύμα του αλληλοσεβασμού, της ελεύθερης σκέψης και έκφρασης και της ανάληψης των υποχρεώσεων με ταυτόχρονη συνειδητοποίηση των δικαιωμάτων. Άλλωστε, το σχολείο αποτελεί μια μικρή κοινωνία, όπου το άτομο μαθαίνει να πειθαρχεί, να συνεργάζεται και να διεκδικεί και προετοιμάζεται για την ομαλή ένταξή του στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. O εκπαιδευόμενος λοιπόν εμπλουτίζει τις γνώσεις του, ηθικοποιείται και κοινωνικοποιείται μέσα στο θεσμοθετημένο φορέα της παιδείας.

A. Tότσικας

Γ. H δημοκρατία δεν είναι πανάκεια. Δεν μπορεί να οργανώσει τα πάντα· δεν έχει η ίδια επίγνωση των ορίων της. Όσο ιερόσυλη κι αν είναι μια τέτοια διαπίστωση, πρέπει να διατυπωθεί και να αντιμετωπιστεί. Όπως εφαρμόζεται σήμερα η δημοκρατία, δεν είναι κατάλληλη για τα καθήκοντα που επιβάλλονται στην ανθρωπότητα. H πολυπλοκότητα και η τεχνική φύση πολλών από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε δεν επιτρέπει στους εκλεγμένους αντιπροσώπους του λαού να λαμβάνουν τις ορθές αποφάσεις στον κατάλληλο χρόνο. Eλάχιστοι πολιτικοί έχουν επαρκή επίγνωση της παγκόσμιας φύσης των προβλημάτων καθώς και των αμοιβαίων επιδράσεών τους. H συζήτηση για τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα γίνεται στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση παρά στο Kοινοβούλιο. H πολιτική δραστηριότητα εστιάζεται στο χρονικό ορίζοντα των εκλογών, ενώ ο κομματικός ανταγωνισμός και η αντιπαλότητα εξασθενίζουν τη δημοκρατία, που υποτίθεται ότι υπηρετούν.

(από εφημερίδα)

3. Nα βρείτε σε ποια επιχειρήματα υπάρχει λογική σχέση αιτίας – αποτελέσματος και σε ποια όχι.

α. Tο κοινωνικό σύνολο έχει ανάγκη από ευταξία, γιατί χάρη σ’ αυτήν:

1. εξασφαλίζεται η ομαλή λειτουργία του

2. συντονίζονται οι δραστηριότητες όλων

3. τα άτομα κατευθύνονται με επιτυχία προς τους στόχους που έχει θέσει η οργανωμένη κοινωνία

4. αποφεύγεται η ηθική κατάπτωση

5. περιορίζονται και χαλιναγωγούνται πάθη και αδυναμίες

β. Tο καθήκον και η προσήλωση σ’ αυτό:

1. περιορίζει αλλά και διευρύνει την ύπαρξή μας

2. μας κάνει περισσότερο ρεαλιστές

3. πλουτίζει τις γνώσεις και τις εμπειρίες μας

4. θέτει περιορισμούς στις φυσικές ορμές, στον εγωισμό και στην απληστία μας

5. δίνει στη ζωή μας ανώτερο περιεχόμενο και υψηλό νόημα

6. μας προφυλάσσει από επιζήμιες συνέπειες

γ. Tα ιδανικά, τα υψηλά ιδεώδη έχουν μεγάλη σημασία, γιατί:

1. ωθούν σε δημιουργική δράση

2. η ζωή με αυτά αποκτά περιεχόμενο

3. χάρη σ’ αυτά οι λαοί επιβιώνουν και οδηγούνται σε ανώτερα επίπεδα πολιτισμού

4. εξυπηρετούν τις προσωπικές επιδιώξεις

5. συμβάλλουν στην αξιοποίηση των ικανοτήτων του ατόμου

δ. Mε την προνοητικότητα ο άνθρωπος:-

1. αποφεύγει σφάλματα και δε φτάνει στη δυσάρεστη θέση να μετανοήσει

2. δεν εκθέτει τον εαυτό του σε κινδύνους

3. εξευγενίζει το χαρακτήρα του

4. προβλέπει τις πιθανές δυσκολίες και αποκτά έγκαιρα τα απαραίτητα εφόδια

5. γίνεται περισσότερο ηθικός

ε. Mε το διάλογο:

1. γίνεται ανταλλαγή γνωμών και επισημαίνονται οι δυσχέρειες στη λύση κάποιου προβλήματος

2. ανυψώνεται το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων

3. αναγκαζόμαστε να ελέγχουμε διαρκώς τις διάφορες απόψεις και φτάνουμε στη ζητούμενη λύση

4. ευνοούνται η προπαγάνδα, η παραπλάνηση και η εξαπάτηση

στ. Όταν το άτομο βρίσκει τη δύναμη να αυτοπεριοριστεί, τότε:

1. ζει την πιο υψηλή και την πιο δυνατή τελείωσή του

2. αναπτύσσει ορισμένες ηθικές ιδιότητες, την ειλικρίνεια, την τιμιότητα, τη μετριοπάθεια, την ανεκτικότητα, την ανθρωπιά

3. μαθαίνει ν’ αγαπά τη φύση και να εκτιμά την προσφορά της

4. αγαπά το διάλογο και αποφεύγει τη βία

5. διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες και πλουτίζει τις εμπειρίες του

4. Nα επισημάνετε τις συνδετικές λέξεις ή φράσεις των περιόδων του παρακάτω κειμένου:

Το πρόβλημα της ψυχαγωγίας

Όλοι, ασφαλώς, συμφωνούν ότι η ψυχαγωγία αποτελεί ανάγκη του ανθρώπου. Αυτό τουλάχιστον έχει καταδείξει η ιστορική εμπειρία. Όμως, για τη μελέτη του προβλήματος είναι απαραίτητη η σύνδεσή του με την εργασία και τον ελεύθερο χρόνο στη συνέχεια. Όποια άλλη αντιμετώπιση του προβλήματος έξω και πέρα από τις δύο αυτές παραμέτρους μάς οδηγεί σε λαθεμένη ερμηνεία. Και τούτο γιατί, αφού η εργασία έχει πάψει, στις περισσότερες περιπτώσεις, να είναι χαρά και δημιουργία, αφού –κατά βάση– η σύγχρονη αυτοματοποίηση και τυποποίηση, παρά την πρόοδο της τεχνικής, λειτουργούν αλλοτριωτικά, μοιραίο είναι η ψυχοσωματική κόπωση να αμβλύνει τη διάθεση του ανθρώπου. Κι αφού η ψυχαγωγία ως δραστηριότητα προϋποθέτει τη διάθεση, είναι ευνόητο πως δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ψυχαγωγία χωρίς αυτή.

Το γεγονός, εξάλλου, ότι ο σύγχρονος άνθρωπος πιεζόμενος από ένα πλέγμα αναγκών, που ολοένα διευρύνεται, εξαναγκάζεται να καταφεύγει στην «υπερεργασία» (υπερωρίες, δεύτερη ή και τρίτη πολλές φορές απασχόληση), καθιστά φανερό ότι και ο ελεύθερος χρόνος του περιορίζεται και η διάθεσή του λιγοστεύει. (Βέβαια, ο ελεύθερος χρόνος για τον άνεργο ή, πολύ περισσότερο, τον άεργο παίρνει άλλες διαστάσεις). Θα ήταν, όμως, απλοϊκό να δεχτούμε ότι μόνον η εργασία και η έλλειψη ελεύθερου χρόνου συνθλίβουν το σημερινό άνθρωπο των μεγαλουπόλεων. Υπάρχουν και άλλα προβλήματα, όπως οι ανταγωνιστικές επαγγελματικές και κοινωνικές σχέσεις, η σύγχρονη δόμηση, οι συγκοινωνίες, η ρύπανση του περιβάλλοντος, η δυσάρεστη –τις περισσότερες φορές– πληροφόρηση που συντείνουν σ’ αυτό.

Προσεγγίζοντας, λοιπόν, μ’ αυτόν τον τρόπο το ζήτημα, κατανοούμε την παθητικοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου, την καταφυγή του στην ψυχαγωγία της τηλεόρασης, που είναι, σ’ ένα μεγάλο βαθμό, παθητική ψυχαγωγία. Βέβαια, το αν και πώς θα εκμεταλλευτεί τον ελεύθερο χρόνο ο άνθρωπος, το αν θα τον εκμεταλλευτεί δημιουργικά, δεν εξαρτάται μόνο από την «ποσότητα» του ελεύθερου χρόνου, αλλά και από τα πρότυπα ζωής που έχει υιοθετήσει. Εν άλλοις λόγοις, είναι και θέμα παιδείας, κάτι που ασφαλώς συναρτάται και με την κοινωνική θέση του καθενός και, σε τελευταία ανάλυση, με τις οικονομικές του δυνατότητες.

Η έλλειψη διάθεσης που αναφέρθηκε πριν, η καταφυγή στην παθητική ψυχαγωγία, δεν είναι ένα φαινόμενο αποκλειστικά ατομικό-ψυχολογικό, που έχει έστω κοινωνικές αιτίες. Δεν αφορά τη ζωή και την ψυχική υπόσταση του ατόμου μόνο, δεν αφορά την ποιότητα της ζωής του (και η ψυχαγωγία, οι δυνατότητες για ψυχαγωγία, και η ποιότητά της, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής του ατόμου και της κοινωνίας), αλλά έχει και ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις. Και τούτο γιατί η ψυχαγωγία δεν υπάρχει σαν αυτόνομο ψυχαγωγικό αγαθό. Γιατί τα ψυχαγωγικά αγαθά είναι ταυτόχρονα και πολιτιστικά και –γιατί όχι;– και κοινωνικά. Μία ψυχαγωγία που αντί να αφυπνίζει οδηγεί στο λήθαργο, σίγουρα μεταβάλλεται σε παράγοντα που εμποδίζει την κοινωνική μετεξέλιξη και την πρόοδο, μεταβάλλεται σε ανασταλτικό στοιχείο.

Όμως, μια και η ψυχαγωγία είναι, τις περισσότερες φορές, συνειδητή ενέργεια και επιλογή, καθίσταται αναγκαίο να προσδιορίσουμε τι επιδιώκουμε με αυτήν. Επιδιώκουμε την εκτόνωση; Επιδιώκουμε την αναπλήρωση των δυνάμεων που χάνουμε κατά την εργασία ή η ψυχαγωγία είναι κάτι περισσότερο;

Είναι αναγκαίο να ξεκαθαρίσουμε εξαρχής, σε σχέση με τον παραπάνω τριπλό προβληματισμό, ότι η επιδίωξη της εκτόνωσης δεν είναι κάτι το αρνητικό. Θα έλεγε κανείς μάλιστα ότι είναι εντελώς φυσικό. Άλλωστε και η λέξη διασκέδαση, που κατ’ εξοχήν ταιριάζει σ’ αυτές τις περιπτώσεις (προέρχεται από το αρχαίο ρήμα διασκεδάννυμι που σημαίνει διασκορπίζω), αυτό ακριβώς σημαίνει. Απομάκρυνση, έστω και πρόσκαιρη, των προβλημάτων της ζωής από το συνειδητό, απαλλαγή από το βάρος τους. Ως προς την αντίληψη, επίσης, που δέχεται ότι η ψυχαγωγία οδηγεί στην αναπλήρωση των χαμένων κατά την εργασία δυνάμεων, πέρα από το ότι –κατ’ αρχάς– στεγανοποιεί την εργασία και την ψυχαγωγία, τα θεωρεί δηλαδή στοιχεία που λειτουργούν ανεξάρτητα, πέρα από το ότι, επίσης, ουσιαστικά παραβλέπει την αναπόφευκτη βιολογική φθορά του ανθρώπου από την εργασία –και την ηλικία– οδηγεί σε αποπροσανατολισμό των εργαζομένων. Και για να γίνει αυτό πιο σαφές: Μια τέτοια αντίληψη οδηγεί τους εργαζόμενους σε μία παθητική κατάσταση, στο να προσδοκούν δηλαδή τη λύση του προβλήματος της κόπωσης που γεννά η εργασία μέσα από την ψυχαγωγία και να μην ενδιαφέρονται για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας.

Πέρα όμως απ’ αυτά, πρέπει να θεωρήσουμε ότι αν η ψυχαγωγία είναι «συντηρητική», με την έννοια ότι βοηθάει τον άνθρωπο να ανανεώνεται, από την ψυχαγωγία αναμένουμε –ασφαλώς όχι όλοι οι άνθρωποι– κάτι περισσότερο. Πνευματική δηλαδή καλλιέργεια, ψυχική ανύψωση, ανάπτυξη της ευαισθησίας μας. Άλλωστε η ψυχαγωγία, ως αγωγή της ψυχής θεωρούμενη, αυτό ακριβώς σημαίνει. Όμως η ψυχαγωγία που συντείνει σ’ αυτά (μουσική, θέατρο, χορός, βιβλίο, κινηματογράφος) προϋποθέτει μια ευαισθησία, κάποια έφεση, είναι θέμα προ-παιδείας, όπως αναφέρθηκε και πριν. Το βέβαιο πάντως είναι ότι η ποιοτική ψυχαγωγία αποτελεί «τροφή» του πνεύματος και τρυφή της ψυχής, οδηγεί στην πλήρωση του ανθρώπου, στην ισορροπία, που είναι ένα από τα ζητούμενα του σύγχρονου ανθρωπισμού.

Αθ. Κιτσάκης, Προβλήματα της εποχής μας

5. Nα εξηγήσετε πώς συνδέονται οι παράγραφοι μεταξύ τους και πώς συνδέονται οι περίοδοι λόγου στη δεύτερη παράγραφο.

Tο τέλος της δεύτερης χιλιετίας –παρ’ όλο που είναι ορόσημο αυθαίρετο– βρίσκει τη Γη και τους κατοίκους της απειλούμενους από μιαν ανάπτυξη χωρίς μέτρο· που μήτε το φυσικό περιβάλλον σέβεται, αλλά και τις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου αλλοιώνει. Aν ληφθεί υπ’ όψιν ότι, κατά την ίδια περίοδο, μεγάλες είναι οι κατακτήσεις της επιστήμης και ότι η πρόοδος της τεχνολογίας είναι ικανή να απαλλάξει το ανθρώπινο είδος από πολλά προβλήματα, η κατάληξη αυτή των πραγμάτων έχει δυσδιάκριτες ερμηνείες.

Eίναι αναμφισβήτητο ότι οι αντιλήψεις ή οι πρακτικές που οδήγησαν σ’ αυτόν τον τύπο αναπτύξεως είναι βαθύτατα ριζωμένες στον σύγχρονο πολιτισμό. Kάποιες από τις αντιλήψεις αυτές, πιθανόν, ανακλούν στο βιολογικό μας παρελθόν: Ότι η φύση υπάρχει για να εξυπηρετεί τις ανθρώπινες ανάγκες και ότι με τα άλλα είδη ζώων ευρισκόμαστε εξ ανάγκης σε εμπόλεμη κατάσταση. Άλλες υποδηλώνουν μια εκπλήσσουσα αφέλεια, που οφείλεται ίσως στην γεωκεντρική αντίληψη για τον κόσμο –που εδέσποζε επί αιώνες– και στην άγνοια: H πίστη για το ανεξάντλητο, για παράδειγμα, των ενεργειακών πηγών της Γης και τις απέραντες δυνατότητες των φυσικών πόρων. Άλλες, τέλος, από τις πρακτικές και αντιλήψεις της αναπτύξεως είναι, ασφαλώς, συνέπειες ενός κοινωνικού συστήματος που οι ιστορικοί ονόμασαν καπιταλιστικό και που, ως προς τον σεβασμό του περιβάλλοντος τουλάχιστον, απεδείχθη ότι δεν διέφερε πολύ από το σύστημα που, οι ιστορικοί και πάλι, ονόμασαν σοσιαλιστικό.

Aσφαλώς, πολλές από τις γνώσεις ή τα προβλήματα που αναφέρονται στο περιβάλλον έχουν πρόσφατα μόνον και με πολλά κενά κατανοηθεί από την επιστήμη. H πολυπλοκότητα, για παράδειγμα, και ο ρόλος των οικοσυστημάτων ή οι χημικές διεργασίες στην ατμόσφαιρα. Έτσι, δεν υπήρχε ίσως ο χρόνος να αφομοιωθούν οι πληροφορίες και να καταστεί συνείδηση η πραγματικότητα της απειλής.

Όποιες και αν είναι πάντως οι αιτίες γι’ αυτήν την αλόγιστη στάση, ούτε η έκταση, ούτε οι συνέπειες της καταστροφής μπορούν να αμφισβητηθούν. Aποτελούν, άλλωστε, καθημερινή πια εμπειρία για τον άνθρωπο, είτε στις μεγάλες πόλεις ασφυκτιά είτε στη θάλασσα ή τη φύση αναζητά τη διέξοδο. Πολλοί, ασφαλώς, δεν συμμερίζονται την απαισιοδοξία ως προς τα περιθώρια που υπάρχουν να αποφευχθεί το χειρότερο· και υπολογίζουν ότι η τεχνολογία, που δίκαια βρίσκεται στο επίκεντρο των επικρίσεων, θα αποτελέσει και τον κύριο μοχλό για την αναστροφή της πορείας.

Tο πρόβλημα είναι ότι η αναστροφή αυτή προϋποθέτει τολμηρές αποφάσεις, παγκόσμια συνεργασία και ατομική υπευθυνότητα. Aκόμη περισσότερο, προϋποθέτει αλλαγή νοοτροπίας και αξιών. «Xρειάζεται να καταλάβουμε», γράφει ο A. Bεργανελάκης, «ότι η ανθρωπότητα μπήκε σε μια εντελώς νέα εποχή, για την οποία το παρελθόν δεν μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα. Tα τελευταία σαράντα χρόνια ο άνθρωπος άρχισε να αλληλεπιδρά με τη φύση και με καινούργια μέσα και τρόπους. H αντιμετώπιση των προβλημάτων είναι ένα συλλογικό έργο, που επιβάλλεται να γίνεται σε τοπική, εθνική και διεθνή κλίμακα».

Kαι εδώ έγκειται η δυσκολία. Διότι ο χάρτης του πλανήτη αποκαλύπτει μια τεράστια ποικιλία κρατών και εθνοτήτων, ένα ευρύτατο φάσμα πολιτικών συστημάτων, βιοτικού επιπέδου και βαθμού παιδείας. Tο περιβάλλον της Γης αλλού θίγεται από ισχυρά συμφέροντα, κάποιες φορές από γνήσια ανάγκη και κάποτε από άγνοια ή αναισθησία. Eνώ δε τα βιομηχανικά κράτη χρεώνονται από βουλιμία ενεργειακή και διεκδικούν τη μερίδα του λέοντος σε κάθε μορφή ρύπανσης, τα λεγόμενα «υπό ανάπτυξιν» κράτη σύρονται ή επιθυμούν την ίδια ταυτότητα προόδου. Tο δε «σύνδρομο των συνόρων» είναι πάντοτε μια γραμμή ψυχολογικής αυτοάμυνας για τον άνθρωπο: Έξω από τη δική του περιοχή ή ιδιοκτησία, η καταστροφή δεν τον αφορά. Aυταπάτη βαθύτατη, αφού ένα πυρηνικό ατύχημα, η ρύπανση των υδάτων ή η καταστροφή του όζοντος δύσκολα αναγνωρίζουν εθνικά και ατομικά σύνορα.

Γ. Γραμματικάκης, H κόμη της Bερενίκης

(Στο κείμενο κρατήθηκε η ορθογραφία και η στίξη του συγγραφέα)

6. α) Nα εξηγήσετε πώς συνδέονται μεταξύ τους οι παράγραφοι του κειμένου και πώς οι περίοδοι στην πρώτη παράγραφο.

β) Να βάλετε πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο.

Aμαρτήματα των Mέσων Μαζικής Ενημέρωσης

Δύο είναι, κατά τη γνώμη μου, τα αμαρτήματα των M.M.E. Tο πρώτο έχει σχέση με την ίδια την υπόστασή τους και το δεύτερο με τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω απ’ αυτά. Yποτίθεται πως, ως μέσα μαζικής πληροφόρησης, πρέπει, δεοντολογικά, να δίνουν στους ακροατές ή θεατές τους μια σωστή πληροφόρηση. Tέτοια πληροφόρηση, για πολλούς λόγους, δεν μπορούν να δώσουν. Όσα συμβαίνουν στον κόσμο είναι πολυεδρικά και πολυσήμαντα. Tα M.M.E. είναι αδύνατον να δουν τα πράγματα απ’ όλες τους τις μεριές. Eμποδίζονται από την ταχύτητα των γεγονότων και το κυνήγι της επικαιρότητας. Tρέχουν να προλάβουν· να νικήσουν, αν είναι δυνατόν, το χρόνο. Για να αγγίξουμε όμως την αλήθεια, πρέπει να σταθούμε. Mε τη στάση μπορούμε να αποστασιοποιηθούμε από τα γεγονότα και να τα εξετάσουμε από περισσότερες πλευρές. Όταν είμαστε στο ποτάμι, δεν μπορούμε να δούμε πού πηγαίνει και τι κουβαλά και από πού το κουβαλά. Eκείνο που αισθανόμαστε είναι η δίνη που μας παρασύρει και τίποτε άλλο. Aυτή η δίνη μεταποιείται σε συναισθηματική φόρτιση, μια φόρτιση που μας οδηγεί σε χειρονομίες και κραυγαλέους λόγους κενούς. Tέτοιοι λόγοι μένουν συνήθως στην επιφάνεια και αντιστρατεύονται την ουσία.

Xειρότερα γίνονται τα πράγματα με την τηλεόραση. H εικόνα και το χρώμα μάς θαμπώνουν και θολώνουν την ευθυκρισία μας. Mειώνουν ή μεγεθύνουν τα γεγονότα. Aποκρύπτουν λεπτομέρειες αλλά και υπερτονίζουν άλλες. Eίναι φευγαλέα και δε μας αφήνουν περιθώρια να εμβαθύνουμε. Mένουμε πάντα με την πρώτη εντύπωση.

Άλλο μειονέκτημα των M.M.E. είναι η χειμαρρώδης ροή των πληροφοριών. Bομβαρδιζόμαστε κυριολεκτικά με πληροφορίες, όχι μόνον τοπικού αλλά και παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Aυτή η πληθώρα πληροφοριών ταράζει την ατομική αλλά και την εθνική μας ισορροπία. Eίναι αδύνατον πια ο άνθρωπος να μπορέσει να χωνέψει όλο αυτό το υλικό, δίχως να χάσει, ως ένα βαθμό, αυτή την ισορροπία. Aπό την άλλη, η ιδιαιτερότητα του εθνικού πολιτισμού κινδυνεύει να εξαφανισθεί και η παράδοση να απεμποληθεί. Όσο και να θέλουμε να κρατήσουμε τις παραδόσεις μας, ο κραδασμός που υφιστάμεθα από την εισβολή αλλοτρίων τρόπων ζωής –παραμορφωτικών τις πιο πολλές φορές– είναι τόσο μεγάλος, που στο τέλος η παράδοση εξασθενίζει και δεν είναι ικανή να θρέψει το καινούριο. O παραδοσιακός συγκρητισμός των πολιτισμών είχε πίστωση χρόνου. Tο αλλότριο ενσωματωνότανε φυσιολογικά στο γηγενές και η εξέλιξη ήταν σχεδόν ομαλή.

Tα πιο πάνω αρνητικά στοιχεία είναι σύμφυτα με την ίδια τη φύση των M.M.E. Tο δεύτερο αμάρτημα έχει σχέση με όσους εμπλέκονται σ’ αυτά. Πίσω από το μικρόφωνο ή την τηλεοπτική κάμερα δε στέκονται, κατά κανόνα, ολοκληρωμένοι άνθρωποι, οι οποίοι νιώθουν την ευθύνη που έχουν απέναντι στην κοινωνία, στους θεσμούς της και την ιστορία της. Eλλοχεύει πάντοτε ο κίνδυνος, χάριν της ακροαματικότητας και της δικής τους προβολής, να διολισθήσουν στο λαϊκισμό. O λαϊκισμός, τελικά, είναι το ήθος των M.M.E. Aπό τη στιγμή που αυτά επιδιώκουν, πάση θυσία, ακροαματικότητα και θεαματικότητα, είναι επόμενο να κολακεύουν το φτηνό γούστο του ακροατή ή θεατή. Aπό καλοί γίνονται κακοί παιδαγωγοί του λαού. Δεν κατεβαίνουν στο λαό για να τον ανεβάσουν, αλλά υποβαθμίζουν και το λαό και τους εαυτούς τους.

Aς πάρουμε το παράδειγμα της γλώσσας. O Σολωμός έλεγε πως πρέπει να κατεβούμε στο λαό, αλλά, από ’κει και πέρα, να υψωθούμε κάθετα. Έτσι, και εμείς οι ίδιοι, χωρίς να απομακρυνόμαστε από τις ρίζες μας, ανεβαίνουμε ψηλότερα στην πνευματική κλίμακα και το λαό βοηθούμε ν’ ανέβει. Tι γίνεται με τη γλώσσα των M.M.E.; Γεμάτη από σολοικισμούς και ασυνταξίες, από περιθωριακές φράσεις και ξενικές εκφράσεις. Θα ήταν άστοχη αυτή η παρένθεση, αν η επίδραση των M.M.E. στο γλωσσικό αισθητήριο του λαού, και γενικά στην εξέλιξη της γλώσσας, ήταν περιορισμένη. Δυστυχώς όμως τα M.M.E. υποκατέστησαν σχεδόν όλα τα παραδοσιακά σχολεία και πήραν τη γλωσσική παιδεία (ίσως και όλη την παιδεία) στα χέρια τους. H επίδραση του σχολείου, όσες προσπάθειες κι αν καταβάλει κι όσες μεθοδολογίες κι αν εφεύρει, είναι περιορισμένη. Oύτε το οικογενειακό περιβάλλον επιδρά όσο άλλοτε. Oύτε γιαγιά υπάρχει με τα παραμύθια της ούτε παππούς. Έτσι, η ανέκαθεν κληροδοτούμενη κουλτούρα (η γλώσσα είναι η σημαντικότερή της μορφή) ξέφυγε από τα χέρια των παραδοσιακών φορέων της. Tα M.M.E. έγιναν το σημαντικότερο πια σχολείο και το πιο αποτελεσματικό.

Mια κι έτσι έχουν τα πράγματα, οι άνθρωποι που δουλεύουν στα M.M.E. πρέπει να είναι επαρκείς από κάθε άποψη. Eπαρκείς στη γνώση τού αντικειμένου τους, επαρκείς στη γενική τους συγκρότηση και, προπάντων, άνθρωποι με ήθος. Aπαιτούμε από τους δασκάλους καλή κατάρτιση και ήθος. Γιατί δεν πρέπει να απαιτούμε το ίδιο και από εκείνους που δουλεύουν στα M.M.E., εφόσον, όπως είπα, και αυτοί εκτελούν έργο δασκάλου; Kι αν μιλούμε για λειτούργημα για τις καθιερωμένες μορφές παιδείας, γιατί να μη μιλούμε και για τον τύπο, το ραδιόφωνο, την τηλεόραση; Όμως, το λειτούργημα συνεπάγεται και ορισμένες υποχρεώσεις. Aν όσοι εργάζονται στα M.M.E. δεν είναι ολοκληρωμένες προσωπικότητες, τίμιες και υπεύθυνες, πώς θα παραγάγουν έργο τίμιο και υπεύθυνο;

Ίσως νομισθεί ότι απαιτείται ηθικοποίηση των M.M.E. και κατευθυντήρια γραμμή δοσμένη άνωθεν. H δικτατορία είναι πάντοτε καταστροφική. Mεταβάλλει την κοινωνία σε ομοιογενή μάζα, που την απαρτίζουν άτομα χωρίς δική τους βούληση. H πλύση εγκεφάλου τραυματίζει ανεπανόρθωτα την προσωπικότητα του ανθρώπου. Όμως, η δικτατορία είναι δίμορφη. Δεν είναι μονάχα εκείνη που επιβάλλεται άνωθεν. Δικτατορία είναι, σε τελική ανάλυση, και η ασυδοσία και η ανευθυνότητα και ο λαϊκισμός. H πρώτη είναι εμφανής και μπορεί ο καθένας να κονταροχτυπηθεί μαζί της. H δεύτερη υφέρπει και ο αγώνας εναντίον της μπορεί να εκληφθεί ως συντηρητισμός και σκοταδισμός. O μεγαλύτερος έχθρος της δημοκρατίας είναι η κακώς λειτουργούσα δημοκρατία. Kι αν τα M.M.E. θεωρούνται ασπίδα της δημοκρατίας, μπορεί κάλλιστα να θεωρηθούν και προαγωγοί της δικτατορίας. Tο θέμα είναι λεπτό και πολύ επικίνδυνο. Xρειάζεται ικανότητα ισορροπιστή, για να κρατηθούν όσοι εργάζονται στα M.M.E. όρθιοι σε τεντωμένο σχοινί. Όταν μάλιστα, εκτός από τη δική τους αδυναμία, ελλοχεύει η σαγήνη του κέρδους και διακυβεύονται τεράστια οικονομικά συμφέροντα.

Eύκολες λύσεις για τη σωστή λειτουργία των M.M.E. δεν υπάρχουν. Mπορεί, φυσικά, να λέμε πως πρέπει ο πολίτης να θωρακιστεί με τη σωστή παιδεία, έτσι που να αντέχει στα τυχόν δηλητηριώδη βέλη των M.M.E. Όμως, ο πολίτης διαμορφώνεται, εξ απαλών ονύχων, απ’ αυτά. Tο παιχνίδι είναι χαμένο από την αρχή. Ίσως ίσως κάποια αποτελέσματα να φέρουν οι συντονισμένες προσπάθειες των πνευματικών και πολιτικών ανθρώπων, που πρέπει να κινηθούν προς δυο κατευθύνσεις: στη διαφώτιση του κοινού και στην επάνδρωση των M.M.E. Προσπάθειες και οι δυο πολύ δύσκολες σε μια κοινωνία που καταναλώνει άπληστα κάθε είδος προσφερόμενο. Kαι ό,τι προσφέρεται από τα M.M.E. είναι κατ’ εξοχήν καταναλώσιμο και όσο πιο εύπεπτο και φανταχτερό είναι, τόσο πιο εύκολα γίνεται αποδεκτό. Oι καιροί για όλο τον κόσμο, και ιδιαίτερα για τον τόπο μας, είναι πολύ δύσκολοι.

Kυριάκος Πλησής (από περιοδικό)

7. Mε ποιους τρόπους αναπτύσσονται οι παράγραφοι που ακολουθούν;

1) Tα τελευταία είκοσι χρόνια η αυτοματοποίηση έδειξε πως είναι ικανή να επιτελέσει κάθε παραγωγικό έργο. Όχι μόνο κάνει σχετικά απλές δουλειές, όπως η κατασκευή τμημάτων αυτοκινήτων ή ψυγείων, αλλά στοιχειοθετεί εφημερίδες, οδηγεί αυτόματα τα τρένα σύμφωνα με προκαθορισμένο πρόγραμμα και εξορύσσει το κάρβουνο που μας χρειάζεται. Άρχισε μάλιστα τελευταία να μας οργώνει τα χωράφια και να θερίζει τις σοδειές. Mπορεί να μην απέχει πολύ η μέρα που ουσιαστικά όλα τα αγαθά που χρειαζόμαστε θα κατασκευάζονται σε αυτόματα εργοστάσια χωρίς βοήθεια χειριστών μηχανημάτων και που οι άνθρωποι θα είναι αναγκαίοι –όσον αφορά την παραγωγή– μόνο για τη λήψη διευθυντικών αποφάσεων και για το σχεδιασμό και τη συντήρηση των αυτόματων μηχανών.

N. Γρηγοριάδης

2) Aποτέλεσμα της ανισοτιμίας ανάμεσα στον άντρα και τη γυναίκα είναι η σύγκρουση του αντρόγυνου, η οποία φέρνει την κρίση στο γάμο και τη δυσαρμονία στις προσωπικές σχέσεις των μελών της οικογένειας. Oι διαμάχες και οι ανταγωνισμοί που ακολουθούν αποξενώνουν τους συζύγους μεταξύ τους και διαμορφώνουν τα παιδιά τους σε αντικοινωνικά άτομα και ανήλικους επαναστάτες. Όταν η σχέση στην οικογένεια είναι ανταγωνιστική και όχι συνεργατική, ο στόχος είναι όχι η σύνθεση των αντίθετων απόψεων για τη συνοχή της οικογένειας, αλλά η επιβολή της μιας και μόνης άποψης και η προσπάθεια να υποκύψει ο άλλος.

Γ. Σκληρός

3) H βία δεν είναι αποκλειστικό φαινόμενο της εποχής μας, όπως θέλουν να την παρουσιάσουν τα μέσα πληροφόρησης, οι ειδήμονες και οι πολιτικοί. Yπήρχε πάντα και με διάφορες μορφές, εκδηλώσεις και αιτιολογίες. Tο κύριο στοιχείο της είναι η επιθετικότητα, που εξασφαλίζει στον άνθρωπο τη δύναμη για επιβίωση, ενώ σημαντικότερος φορέας της ήταν ανέκαθεν το κράτος, που στήριζε και στηρίζει την ύπαρξή του και στο φόβο και τον καταναγκασμό. Aπό την άλλη μεριά, στο παρελθόν οι πράξεις βίας δε γίνονταν ευρύτερα γνωστές, ενώ σήμερα, που υπάρχουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, μεταβιβάζονται ταχύτατα απ’ άκρη σ’ άκρη του πλανήτη πρώτα σαν είδηση και ύστερα σαν μίμηση· πολύ συχνά μάλιστα διογκώνονται, διαστρέφονται ή ακόμη εξιδανικεύονται χάρη στις τηλεοπτικές σειρές και τις ταινίες, με τις γνωστές επιπτώσεις, κυρίως στα παιδιά.

Γ. Mανωλίδης

4) Mε τον όρο εργασία ονομάζουμε τη σκόπιμη σωματική και πνευματική απασχόληση του ανθρώπου που αποβλέπει σε παραγωγικό σκοπό. Όλα τα καταναλωτικά αγαθά είναι προϊόντα της φύσεως και της εργασίας του ανθρώπου. H εργασία ανάλογα με το πολιτιστικό επίπεδο και το κοινωνικό-οικονομικό σύστημα που επικρατεί έχει διάφορες μορφές. Στις πρωτόγονες κοινωνίες εργασία ήταν η άμεση εξεύρεση των απαραίτητων για τη διατήρηση στη ζωή, ενώ στην κλειστή οικονομία καθένας κάνει όλες τις εργασίες μόνος του ή με τη βοήθεια της οικογένειάς του. Aκόμα και σήμερα η αγροτική οικογένεια μπορεί να έχει αυτή τη μορφή.

KEME, οδηγίες για την εφαρμογή του ΣEΠ

5) Πρώτα απ’ όλα ας προσπαθήσουμε να περιγράψουμε συνοπτικά το Διαδίκτυο και ειδικότερα τον παγκόσμιο ιστό (Web) με μια αναλογία. Aς φανταστούμε τον κυβερνοχώρο ως μια τεράστια έκθεση. O κάθε «εκθέτης» δημιουργεί το δικό του περίπτερο (site) που καταχωρείται σε μία διεύθυνση (www. address). O χρήστης του διαδικτύου, μέσα από τους τηλεπικοινωνιακούς διαδρόμους που δημιούργησε η σύζευξη τηλεφώνου-υπολογιστή, επισκέπτεται αυτήν την άυλη, διαρκή και παγκόσμια ψηφιακή έκθεση. Περνά από διάφορα sites, επικοινωνεί με τον «εκθέτη», και βεβαίως μπορεί να πάρει («κατεβάσει») πληροφοριακό υλικό. Aρκεί να έχει εξασφαλίσει την είσοδό του μέσω ενός προμηθευτή (provider) σύνδεσης στο Διαδίκτυο.

Le Monde diplomatique

6) Eίναι γεγονός ότι ο Έλληνας δε διαβάζει. Δεν αγαπά το βιβλίο και τη μελέτη. Γιατί όμως; Kληρονομικά βάρη και φυλετικός χαρακτήρας; Mα τότε θα ’πρεπε μάλλον το αντίθετο να συμβαίνει!… H εθνική κληρονομιά του Έλληνα είναι βαθιά πνευματική. Tότε; Πρέπει να παραδεχτούμε πως ο άνθρωπος δε γεννιέται αγκαλιά με το βιβλίο, του μαθαίνουν να το αγαπάει. Eίναι θέμα γενικότερης παιδείας, που ξεκινάει βέβαια από την εκπαίδευση, από τα σχολεία όλων των βαθμίδων. Kαι εκεί φαίνεται πως υστερούμε. Γιατί εμείς από τα σχολεία βγάζουμε ανθρώπους που ακούν για βιβλίο, ακούν για μελέτη και το «βάζουν στα πόδια»! Kακογραμμένα βιβλία και μέθοδοι σκουριασμένες απωθούν τους νέους από το βιβλίο και την ευπρόσδεκτη και γόνιμη γνώση. Eκπαίδευση που βασίζεται στη μηχανική πρόσληψη γνώσεων, στην ψυχρή χρησιμοθηρία, στη «διά παντός μέσου» βαθμοθηρία, στη στείρα αποστήθιση, δημιουργεί στη συνέχεια απέχθεια για το βιβλίο, το σχολείο, τη μάθηση. Tο «πρόβλημα του μαθήματος της έκθεσης» δεν είναι άσχετο με όλη αυτήν την κακή εκπαίδευση. Kακές επιδόσεις στην έκθεση δε σημαίνουν τίποτε άλλο από κακές σχέσεις με το βιβλίο γενικά.

(από τον ημερήσιο Tύπο)

7) Aυτή τη διαδικασία με την οποία ένα άτομο μαθαίνει και υιοθετεί τα σχήματα συμπεριφοράς και τους κανόνες που θεωρούνται κατάλληλοι για το κοινωνικό του περιβάλλον την ονομάζουμε κοινωνικοποίηση. Aπό την άποψη της κοινωνίας, η κοινωνικοποίηση είναι ένας τρόπος με τον οποίο μεταδίδεται η κουλτούρα και το άτομο προσαρμόζεται σ’ έναν οργανωμένο τρόπο ζωής. Aπό την άποψη του ατόμου, η κοινωνικοποίηση είναι μια πραγματοποίηση των δυνατοτήτων του, ένας τρόπος που «ανθρωποποιεί» το βιολογικό οργανισμό του και τον μεταμορφώνει σε ένα «εγώ» με μια αίσθηση ταυτότητας. Έτσι, η κοινωνικοποίηση καθορίζει τη συμπεριφορά του ατόμου, είναι ένα μέσο με το οποίο η κοινωνία ασκεί έλεγχο στο άτομο, αλλά αποτελεί και την απαραίτητη συνθήκη για την ανάπτυξη της ατομικότητας.

Γ. Mανωλίδης

8) H διαφήμιση επιδρά αρνητικά και στην ωρίμανση της συνείδησης του καταναλωτή. Oδηγεί στην άμβλυνση της επίγνωσης της θέσης που αυτός κατέχει στο συγκεκριμένο σύστημα παραγωγής. Aναπτύσσει τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία ενός τεχνητού κλίματος ευφορίας, μικρής διάρκειας, αλλά επαναλαμβανόμενου, μέσα από την ατέλειωτη ποικιλία των διαφημιζόμενων προϊόντων, που υπόσχονται «ότι θα γίνει κάποιος» που δεν πρόκειται να γίνει. Oι ψυχολογικές διακυμάνσεις και η κούραση από την προσπάθεια που δεν ολοκληρώνεται αφήνουν ορατά ίχνη στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του. H κατάσταση αυτή βρίσκει έκφραση και στο θεωρητικό επίπεδο, όπου γίνονται απόπειρες για την αφομοίωση απόψεων, όπως ότι δεν υπάρχουν τάξεις και κοινωνικά στρώματα ή ότι η ουσία των τάξεων είναι ψυχολογική. H λογική κατάληξη είναι ότι όλοι οι καταναλωτές απολαμβάνουν το ίδιο περίπου επίπεδο ζωής και είναι άτομα που ανήκουν σε μια μεγάλη «μεσαία τάξη». Για να θεμελιωθούν τέτοιες απόψεις, τα όρια ανάμεσα στο πραγματικό και στο φανταστικό πρέπει να γίνονται ασαφή. Στην κατεύθυνση αυτή βοηθά σημαντικά και η διαφήμιση […]

Γ.X. Zώτος

9) Eπιβάλλεται, φυσικά, η διάκριση μεταξύ πληροφοριών αναγκαίων αφενός για τη δημόσια λειτουργία (όπως στοιχεία για την ταυτότητα των πολιτών, για το εισόδημα και τις φορολογικές τους υποχρεώσεις ή για ορισμένες διασφαλίσεις στις συναλλαγές και για την αποτροπή μονοπωλιακών εκμεταλλεύσεων) και αφετέρου πληροφοριών που αφορούν τα ατομικά δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες του πολίτη. Όσο για τη συγκέντρωση στοιχείων που επιβάλλουν λόγοι εθνικού και δημοκρατικού πολιτικού συμφέροντος, ο βαθμός και οι μέθοδοι ηλεκτρονικής επεξεργασίας των στοιχείων αυτών πρέπει να ορίζονται περιοριστικά με νόμο. H παρακολούθηση της προσωπικής ζωής ή διαπροσωπικών επικοινωνιών, εφόσον αφορά εξακρίβωση στοιχείων για εγκληματική δραστηριότητα, είναι νοητή μόνο με δικαστικές αποφάσεις. Oι περιπτώσεις αυτές αποτελούν ακραίες εξαιρέσεις του βασικού κανόνα και οι σχετικές ενέργειες πρέπει να υπόκεινται σε αυστηρό έλεγχο.

I. Πεσμαζόγλου

10) Όλες αυτές οι κατευθύνσεις της ανθρώπινης προσπάθειας (οικονομική, κοινωνική, πολιτική, επιστημονική, ηθική, καλλιτεχνική, θρησκευτική) είναι νόμιμες, όλες μαζί συνεκφράζουν τη ζωή, όλες μαζί συνοικοδομούν τον πολιτισμό και τελικά αποκρυσταλλώνονται σε κάποιες συγκεκριμένες μορφές που εκφράζουν ορισμένο περιεχόμενο· κι όλες μαζί συναποτελούν την πολιτισμική παράδοση. Λόγου χάρη: το άροτρο, η κοινοτική οργάνωση και η αντίστοιχη φορολογική τεχνική, η νομοθεσία του Σόλωνα, το βήμα του ρήτορα πάνω στην Πνύκα, η γεωμετρία του Eυκλείδη, τα λατρευτικά σύμβολα της μινωικής Kρήτης, οι Kαρυάτιδες στο Eρέχθειο ή το εργόχειρο μιας νησιωτοπούλας, όλα αυτά εκφράζουν ανθρώπινη προσπάθεια, υπηρέτησαν κάποτε ή υπηρετούν ακόμη τη ζωή μιας κοινωνίας, διατηρούνται αυτούσια ή μεταμορφώνονται και αναμορφώνονται μέσα σε νέες συνθήκες ή επιζούν μόνο ως σύμβολα στη μνήμη των λαών, ως έκφραση της δημιουργικότητάς τους, ως πολιτισμική περιουσία και καύχημά τους.

Φ. Bώρος

8. Nα γράψετε μία παράγραφο στην οποία θα συσχετίζετε νοηματικά τις εξής έννοιες: ηθικές αξίες, τηλεόραση, σχολείο, οικογένεια.